دسته بندی انواع حریق

برای سهولت در پیشگیری و كنترل آتش سوزی ، حریق ها بر حسب ماهیت مواد سوختنی به دسته های مختلفی تقسیم می كنند . در امریكا و ژاپن توسط مراجع رسمی حریق در چهار دسته (  D، C، B ،A) در اروپا و استرالیا به پنج دسته ( E، D، C ،B، A  )  تقسیم بندی شده است . دسته A در همه تقسیم بندی ها مواد جامدی است كه خاكستر بجا می گذارد . دسته B  مواد نفتی و مایعات قابل اشتعال . دسته D شامل فلزات قابل اشتعال  می باشد . در تقسیم بندی امریكایی دسته C آتش دسته D شامل حریق های الكتریكی منظور شده است . اما در تقسیم بندی اروپایی این دسته شامل گاز های آتش گیر می باشد و دسته E شامل حریق الكتریكی است . اخیرا دسته جدیدی تحت عنوان Kیا  Fاضافه شده است كه بعلت وسعت حریقها جای خود را باز نموده است . این دسته مربوط به حریق آشپز خانه و روغن های آشپزی است .

از آنجایی كه تقسیم بندی مورد تایید كشور ما تقسیم بندی اروپایی است كه مورد تایید ISO نیز می باشد ، ما در اینجا به توضیح در خصوص این تقسیم بندی می پردازیم .

متن کامل در ادامه مطلب

 

آتش دسته A

 این نوع آتش سوزی از سوختن مواد معمولی قابل احتراق ، عموما جامد و دارای تركیبات آلی طبیعی یا مصنوعی حاصل می شود . این منابع كاغذ ، پارچه ، چوب ، پلاستیك و امثال آن است كه پس از سوختن از خود خاكستر به جا می گذارند . خاموش كننده هایی كه برای كنترل آن بكار می روند علامتی مثلث شكل و سبز رنگ با نشان A  دارند . مبنای اطفاء آنها بر خنك كردن است .

 

آتش دسته B

این آتش در اثر سوختن مایعات قابل اشتعال یا جامداتی كه به راحتی قابلیت مایع شدن دارند ( عموما مواد نفتی و روغنها ی نباتی ) پدید می آید . خاموش كننده هایی كه برای این دسته مناسب هستند دارای برچسب مربع قرمز رنگ با علامت B  هستند . اطفاء این حریق عموما مبتنی بر خفه كردن است .

 

آتش دسته C

این دسته شامل آتش سوزی ناشی از گازها یا مایعات یا مخلوطی از آنهاست كه براحتی قابلیت تبدیل به گاز را دارند مانند گاز مایع و گاز شهری ، این گروه نزدیكترین نوع حریق به دسته B  می باشد و خاموش كننده های مربوطه با علامت C  در مربع آبی رنگ مشخص می شوند . راه اطفاء این حریق خفه كردن و سد كردن مسیر نشت می باشد .

 حریق های این دسته ناشی از فلزات سریعا اكسید شونده مانند منیزیم، سدیم ،پتاسیم و امثال آن می باشد و خاموش كننده های مناسب برای اطفاء آنها با علامت ستاره زرد رنگ با نشان D مشخص می شوند .

آتش دستهE

این دسته شامل حریقهای الكتریكی می باشد كه عموما در وسایل الكتریكی و الكترونیكی اتفاق می افتد مانند  سوختن كابلهای تابلوبرق یا وسایل برقی و حتی سیستم ها ی كامپیوتری ، نامگذاری این دسته نه بخاطر متفاوت بودن نوع ماده سوختنی بلكه بخاطر مشخصات وقوع ، اهمیت و نوع دستگاه است كه حریق در آنها رخ می دهد . راه اطفاء این دسته قطع جریان برق و خفه كردن حریق با گاز CO2 یا هالن و هالوكربن می باشد . خاموش كننده هایی كه قابلیت كنترل آن را دارند با حرف E نشان داده می شوند.

روشهای عمومی اطفاء حریق :

اصولا اگر بتوان یكی از اضلاع هرم حریق ( حرارت ، اكسیژن ، مواد سوختنی یا واكنش های زنجیره ای) را كنترل و محدود نموده یا قطع كرد ، حریق مهار می شود.روشهای عمومی بر اساس ماهیت حریق به اشكال زیر می باشد :

الف- سرد كردن

ب- خفه كردن

ج- سد كردن یا حذف ماده سوختنی

د- كنترل واكنش های زنجیره ای

 

سرد كردن

یك روش قدیمی و متداول و موثر برای كنترل حریق ، سرد كردن است . این عمل عمدتا با آب انجام می گیرد . یكی ازخواص گاز دی اكسید كربن نیز سرد كردن آتش می باشد . میزان و روش بكار گیری آب در اطفاء حریق اهمیت دارد ، این روش برای حریق های دسته A مناسب می باشد .

 

 

خفه كردن

خفه كردن، پوشاندن روی آتش با موادی است كه رسیدن اكسیژن به محوطه آتش گردد. این روش اگرچه در همه حریق ها موثر نیست ولی روش مطلوبی برای اكثر حریق ها می باشد  . مورد استثناء موادی است كه در حین سوختن اكسیژن تولید می كنند ، مانند : نیترات و زنجیره های آلی اكسیژن دار مثل پراكسید های آلی R-O-O-H یا R-COORوR-NO3 همچنین موادی كه سرعت آتش گیری در آنها زیاد است ماننددینامیت ، سدیم ، پتاسیم  كه از این قاعده مستثنی هستند . موادی كه برای خفه كردن بكار می روند بایستی سنگین تر از هوا بوده و یا حالت پوششی داشته باشند . خاك ، شن ، ماسه . پتوی خیس نیز این كار را می توانند انجام دهند.

 

حذف مواد سوختنی

این روش در ابتدای بروز حریق امكان پذیر بوده و با قطع جریان ، جابجا كردن مواد ، جدا كردن منابعی كه تاكنون حریق به آنها نرسیده ، كشیدن دیوارهای حائل و یا خاكریز و همچنین رقیق كردن ماده سوختنی مایع را شامل می گردد.

 

كنترل واكنش های زنجیره ای

برای كنترل واكنش های زنجیره ای استفاده از برخی تركیبات هالن مانند CBrF3(1301)  ،  CBrClF2 (1211) ،C2F2Br2(2402) و جایگزینهای آن و برخی تركیبات جامد مانند جوش شیرین (K2CO3 ) موثر می باشد . این عمل برای كنترل حریق مشكل تر و گرانتر از سایر روشهاست ولی می تواند بصورت مكمل برای مواد پر ارزش بكار رود.

 

مواد خاموش كننده آتش

موادی كه بعنوان خاموش كننده آتش به كار می روند در 4 دسته قرار می گیرند . بدلیل لزوم سرعت عمل و افزایش پوشش خاموش كننده ها ، می توان از دو یا چند عنصر خاموش كننده بطور همزمان استفاده نمود . طبعا هر كدام از مواد یاد شده در اطفاء انواع حریقها دارای مزایا و معایبی می باشند . این گروه شامل گروههای زیر است :

 

الف – مواد سرد كننده (آب ،CO2 )

ب_ مواد خفه كننده (كف - CO2 – خاك – ماسه )

ج – مواد رقیق كننده هوا ( N2CO2 )

د- مواد محدود كننده واكنش های زنجیره ای شیمیایی ( هالن و پودر های مخصوص )

 

آب

استفاده از آب برای كنترل حریق یكی از ساده ترین و در عین حال موثر ترین روشی است كه  تمام افراد با آن آشنا می باشند. همان اندازه كه استفاده از آب می تواند در خاموش كردن آتش مفید با شد به همان اندازه هم می تواند در استفاده نابجا ایجاد مخاطره و گسترش حریق یا خسارات نماید .

 

مزایای آب

1-    فراوان و ارزان است ، خصوصا كه برای این منظور تصفیه كامل آن لازم نیست .

2-    ویسكوزیته پایین و قابلیت انتقال آسان داشته و در مجاری فلزی ، لاستیكی و برزنتی براحتی جاری می شود .

 

3-  دارای ظرفیت گرمایی ویژه بالایی بوده كه آن را بصورت یك سرد كننده مطلوب مطرح می كند . ظرفیت گرمایی آب 5 برابر آلومینیوم و 10 برابر روی و مس  می باشد . مهمتر از آن اینكه گرمای نهان تبخیر آب بسیار بالا بوده و گرمای زیادی هنگام تبخیر جذب می كند .

4-  غیر قابل تجزیه بر اثر حرارت است ، حتی در دمای بالا نیز تجزیه نمی شود . بطوری كه در 2000 درجه سانتیگراد تنها یك دهم مولكولهایش تجزیه می شوند.

5-  توان سرد كنندگی بالایی دارد بطوری كه در حجم مساوی ، 5/6 برابر سرد كننده تر از CO2 است . هر لیتر آب می تواند هنگام تبخیر حدود 550 كیلو كالری گرما جذب نماید و هر متر مكعب آب نیز برای افزایش دمایی به اندازه 10 درجه گرمایی حدود 10000 كیلو كالری گرما جذب می كند.

معایب آب

1-    سنگین وزن است لذا حمل ونقل آن در اطفاء متحرك مشكل است .

2-    هادی الكتریسیته است ، در محل هایی كه جریان برق وجود دارد ، خطر برق گرفتگی را افزایش می دهد .

3-  آ ب دارای خطر تخریب است ، زمانی كه آب تحت فشار پاشیده شود قدرت تخریب بالیی دارد كه گاهی كمتر از خود حریق نیست .

4-  هنگام اطفاء حریق مواد و محصولات در اثر تركیب با آب دچار خسارت می گردند . مانند داروها ، اثاثیه ، كارتنهای بسته بندی ، رنگها و محصولات تولیدی .

5-  به خاطر افزایش حجم آب هنگام تبخیر در هنگام پاشیدن به روی مایعات قابل اشتعال مثل نفت یا روغن باعث پرتاب شدن مایعات ، انفجار و پاشش آن شده و گسترش حریق را باعث می شود .

6-    بدلیل كشش سطحی آب نفوذ آن به داخل تل مواد ( تل ذغال سنگ ، خاك اره و مانند آن ) محدود است .

كف آتش نشانی

كف بصورت محلول تهیه می گردد . كف در هنگام پاشیده شدن توسط سر لوله كف ساز با هوا و آب مخلوط شده و حباب سازی می گردد . كف در هنگام استفاده ، با گسترش فراوانی كه دارد می تواند روی حریق را پوشانده و مانع رسیدن اكسیژن و صعود گازهای ناشی از حریق می گردد . نكته مهم دراستفاده از كف ، توسعه خوب آن و پخش شدن روی سطح ماده احتراقی مخصوصا مایعات قابل اشتعال بدلیل سبكی آن می باشد .

پودر های خاموش كننده

استفاده از برخی از مواد شیمیایی كه معمولا دارای  بنیان كربنات ، سولفات یا فسفات می باشند یكی از راه های متداول و ساده برای خاموش كردن آتش از طریق خفه كردن آن است . این تركیبات براحتی برایاطفاء انواع حریق C،B،A بكار می روند . به همین دلیل در استفاده های عمومی معمولا این تركیب خاموش كننده توصیه می شود . به این تركیبات پودر شیمیایی گفته می شود .

آتش دسته A

 این نوع آتش سوزی از سوختن مواد معمولی قابل احتراق ، عموما جامد و دارای تركیبات آلی طبیعی یا مصنوعی حاصل می شود . این منابع كاغذ ، پارچه ، چوب ، پلاستیك و امثال آن است كه پس از سوختن از خود خاكستر به جا می گذارند . خاموش كننده هایی كه برای كنترل آن بكار می روند علامتی مثلث شكل و سبز رنگ با نشان A  دارند . مبنای اطفاء آنها بر خنك كردن است .

 

آتش دسته B

این آتش در اثر سوختن مایعات قابل اشتعال یا جامداتی كه به راحتی قابلیت مایع شدن دارند ( عموما مواد نفتی و روغنها ی نباتی ) پدید می آید . خاموش كننده هایی كه برای این دسته مناسب هستند دارای برچسب مربع قرمز رنگ با علامت B  هستند . اطفاء این حریق عموما مبتنی بر خفه كردن است .

 

آتش دسته C

این دسته شامل آتش سوزی ناشی از گازها یا مایعات یا مخلوطی از آنهاست كه براحتی قابلیت تبدیل به گاز را دارند مانند گاز مایع و گاز شهری ، این گروه نزدیكترین نوع حریق به دسته B  می باشد و خاموش كننده های مربوطه با علامت C  در مربع آبی رنگ مشخص می شوند . راه اطفاء این حریق خفه كردن و سد كردن مسیر نشت می باشد .

 حریق های این دسته ناشی از فلزات سریعا اكسید شونده مانند منیزیم، سدیم ،پتاسیم و امثال آن می باشد و خاموش كننده های مناسب برای اطفاء آنها با علامت ستاره زرد رنگ با نشان D مشخص می شوند .

آتش دستهE

این دسته شامل حریقهای الكتریكی می باشد كه عموما در وسایل الكتریكی و الكترونیكی اتفاق می افتد مانند  سوختن كابلهای تابلوبرق یا وسایل برقی و حتی سیستم ها ی كامپیوتری ، نامگذاری این دسته نه بخاطر متفاوت بودن نوع ماده سوختنی بلكه بخاطر مشخصات وقوع ، اهمیت و نوع دستگاه است كه حریق در آنها رخ می دهد . راه اطفاء این دسته قطع جریان برق و خفه كردن حریق با گاز CO2 یا هالن و هالوكربن می باشد . خاموش كننده هایی كه قابلیت كنترل آن را دارند با حرف E نشان داده می شوند.

روشهای عمومی اطفاء حریق :

اصولا اگر بتوان یكی از اضلاع هرم حریق ( حرارت ، اكسیژن ، مواد سوختنی یا واكنش های زنجیره ای) را كنترل و محدود نموده یا قطع كرد ، حریق مهار می شود.روشهای عمومی بر اساس ماهیت حریق به اشكال زیر می باشد :

الف- سرد كردن

ب- خفه كردن

ج- سد كردن یا حذف ماده سوختنی

د- كنترل واكنش های زنجیره ای

 

سرد كردن

یك روش قدیمی و متداول و موثر برای كنترل حریق ، سرد كردن است . این عمل عمدتا با آب انجام می گیرد . یكی ازخواص گاز دی اكسید كربن نیز سرد كردن آتش می باشد . میزان و روش بكار گیری آب در اطفاء حریق اهمیت دارد ، این روش برای حریق های دسته A مناسب می باشد .

 

 

خفه كردن

خفه كردن، پوشاندن روی آتش با موادی است كه رسیدن اكسیژن به محوطه آتش گردد. این روش اگرچه در همه حریق ها موثر نیست ولی روش مطلوبی برای اكثر حریق ها می باشد  . مورد استثناء موادی است كه در حین سوختن اكسیژن تولید می كنند ، مانند : نیترات و زنجیره های آلی اكسیژن دار مثل پراكسید های آلی R-O-O-H یا R-COORوR-NO3 همچنین موادی كه سرعت آتش گیری در آنها زیاد است ماننددینامیت ، سدیم ، پتاسیم  كه از این قاعده مستثنی هستند . موادی كه برای خفه كردن بكار می روند بایستی سنگین تر از هوا بوده و یا حالت پوششی داشته باشند . خاك ، شن ، ماسه . پتوی خیس نیز این كار را می توانند انجام دهند.

 

حذف مواد سوختنی

این روش در ابتدای بروز حریق امكان پذیر بوده و با قطع جریان ، جابجا كردن مواد ، جدا كردن منابعی كه تاكنون حریق به آنها نرسیده ، كشیدن دیوارهای حائل و یا خاكریز و همچنین رقیق كردن ماده سوختنی مایع را شامل می گردد.

 

كنترل واكنش های زنجیره ای

برای كنترل واكنش های زنجیره ای استفاده از برخی تركیبات هالن مانند CBrF3(1301)  ،  CBrClF2 (1211) ،C2F2Br2(2402) و جایگزینهای آن و برخی تركیبات جامد مانند جوش شیرین (K2CO3 ) موثر می باشد . این عمل برای كنترل حریق مشكل تر و گرانتر از سایر روشهاست ولی می تواند بصورت مكمل برای مواد پر ارزش بكار رود.

 

مواد خاموش كننده آتش

موادی كه بعنوان خاموش كننده آتش به كار می روند در 4 دسته قرار می گیرند . بدلیل لزوم سرعت عمل و افزایش پوشش خاموش كننده ها ، می توان از دو یا چند عنصر خاموش كننده بطور همزمان استفاده نمود . طبعا هر كدام از مواد یاد شده در اطفاء انواع حریقها دارای مزایا و معایبی می باشند . این گروه شامل گروههای زیر است :

 

الف – مواد سرد كننده (آب ،CO2 )

ب_ مواد خفه كننده (كف - CO2 – خاك – ماسه )

ج – مواد رقیق كننده هوا ( N2CO2 )

د- مواد محدود كننده واكنش های زنجیره ای شیمیایی ( هالن و پودر های مخصوص )

 

آب

استفاده از آب برای كنترل حریق یكی از ساده ترین و در عین حال موثر ترین روشی است كه  تمام افراد با آن آشنا می باشند. همان اندازه كه استفاده از آب می تواند در خاموش كردن آتش مفید با شد به همان اندازه هم می تواند در استفاده نابجا ایجاد مخاطره و گسترش حریق یا خسارات نماید .

 

مزایای آب

1-    فراوان و ارزان است ، خصوصا كه برای این منظور تصفیه كامل آن لازم نیست .

2-    ویسكوزیته پایین و قابلیت انتقال آسان داشته و در مجاری فلزی ، لاستیكی و برزنتی براحتی جاری می شود .

 

3-  دارای ظرفیت گرمایی ویژه بالایی بوده كه آن را بصورت یك سرد كننده مطلوب مطرح می كند . ظرفیت گرمایی آب 5 برابر آلومینیوم و 10 برابر روی و مس  می باشد . مهمتر از آن اینكه گرمای نهان تبخیر آب بسیار بالا بوده و گرمای زیادی هنگام تبخیر جذب می كند .

4-  غیر قابل تجزیه بر اثر حرارت است ، حتی در دمای بالا نیز تجزیه نمی شود . بطوری كه در 2000 درجه سانتیگراد تنها یك دهم مولكولهایش تجزیه می شوند.

5-  توان سرد كنندگی بالایی دارد بطوری كه در حجم مساوی ، 5/6 برابر سرد كننده تر از CO2 است . هر لیتر آب می تواند هنگام تبخیر حدود 550 كیلو كالری گرما جذب نماید و هر متر مكعب آب نیز برای افزایش دمایی به اندازه 10 درجه گرمایی حدود 10000 كیلو كالری گرما جذب می كند.

معایب آب

1-    سنگین وزن است لذا حمل ونقل آن در اطفاء متحرك مشكل است .

2-    هادی الكتریسیته است ، در محل هایی كه جریان برق وجود دارد ، خطر برق گرفتگی را افزایش می دهد .

3-  آ ب دارای خطر تخریب است ، زمانی كه آب تحت فشار پاشیده شود قدرت تخریب بالیی دارد كه گاهی كمتر از خود حریق نیست .

4-  هنگام اطفاء حریق مواد و محصولات در اثر تركیب با آب دچار خسارت می گردند . مانند داروها ، اثاثیه ، كارتنهای بسته بندی ، رنگها و محصولات تولیدی .

5-  به خاطر افزایش حجم آب هنگام تبخیر در هنگام پاشیدن به روی مایعات قابل اشتعال مثل نفت یا روغن باعث پرتاب شدن مایعات ، انفجار و پاشش آن شده و گسترش حریق را باعث می شود .

6-    بدلیل كشش سطحی آب نفوذ آن به داخل تل مواد ( تل ذغال سنگ ، خاك اره و مانند آن ) محدود است .

كف آتش نشانی

كف بصورت محلول تهیه می گردد . كف در هنگام پاشیده شدن توسط سر لوله كف ساز با هوا و آب مخلوط شده و حباب سازی می گردد . كف در هنگام استفاده ، با گسترش فراوانی كه دارد می تواند روی حریق را پوشانده و مانع رسیدن اكسیژن و صعود گازهای ناشی از حریق می گردد . نكته مهم دراستفاده از كف ، توسعه خوب آن و پخش شدن روی سطح ماده احتراقی مخصوصا مایعات قابل اشتعال بدلیل سبكی آن می باشد .

پودر های خاموش كننده

استفاده از برخی از مواد شیمیایی كه معمولا دارای  بنیان كربنات ، سولفات یا فسفات می باشند یكی از راه های متداول و ساده برای خاموش كردن آتش از طریق خفه كردن آن است . این تركیبات براحتی برایاطفاء انواع حریق C،B،A بكار می روند . به همین دلیل در استفاده های عمومی معمولا این تركیب خاموش كننده توصیه می شود . به این تركیبات پودر شیمیایی گفته می شود


منبع: http://www.phse.ir